Yeryüzü Şekilleri ile İlgili Gözlem ve Saha Çalışması — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Harita ölçeğini açıklayıp gerçek uzunluk hesaplarını doğru birimlerle yapabilmek
• Eş yükselti eğrilerinin eğim ve yükseklik bilgisi taşıdığını yorumlayabilmek
• Kuzey bulma, mesafe ölçme ve yüksekliği ölçme yöntemlerini uygulayabilmek
• Uydu görüntüsü, insansız hava aracı ve konumlandırma verisinin kullanım yerlerini bilebilmek
• Örnekleme yöntemlerini ve gözlem defterinin taşıması gereken bilgileri belirleyebilmek
• Saha çalışmasını amaç belirlemeden raporlamaya uzanan basamaklar düzeninde yürütebilmek

Önemli noktalar

• 1/50000 ölçekli bir haritada 1 cm gerçekte 500 metre uzunluğa karşılık gelir.
• Eş yükselti eğrileri aynı yüksekliği gösterir; bir eğri üzerindeki tüm noktaların rakımı eşittir.
• Eğriler sıklaştığı yerlerde arazi dik, seyrek aralıklı olduğu yerlerde arazi düzdür.
• Ölçek hesabında ölçek paydasıyla çarpılan değer santimetredir; 100000 cm bir kilometre kabul edilir.
• Mesafe dörtgeninde köşegen 1,414 ile çarpılarak dikdörtgenin kısa kenarı bulunur.
• Tüm ölçümler gözlem defterine tarih, saat, konum ve yöntem bilgisiyle birlikte yazılır.

Formüller ve kurallar

• Gerçek uzunluk (m) = Harita uzunluğu (cm) × Ölçek paydası ÷ 100
• Gerçek uzunluk (km) = Harita uzunluğu (cm) × Ölçek paydası ÷ 100000
• Alan (dönüm) = Kenar1 (m) × Kenar2 (m) ÷ 1000
• Eğim (%) = Yükseklik farkı (m) ÷ Yatay mesafe (m) × 100
• Kısa kenar (cm) = Ölçülen köşegen (cm) ÷ 1,414
• Yatay mesafe (m) = Haritadaki aralık (mm) × Ölçek paydası ÷ 1000

Sık yapılan hatalar

• Ölçek çarpanını atlayıp değeri doğrudan metre sanmak: 1/50000 ölçekte 1 cm değeri doğrudan 50 m değildir; 50000 ile çarpılıp 100000 cm bir kilometre kabul edilerek 500 m olarak bulunur.
• Eş yükselti eğrisini arazi çizgisi sanmak: Eğri üzerindeki tüm noktaların yüksekliği eşittir; çizgi arazinin kabartısını değil eşit yüksekliği gösterir.
• Eğim hesabında eğim çizgisi mesafesini kullanmak: Eğim, yükseklik farkının yatay mesafeye bölümüdür; yatay projeksiyon değeri kullanılmadığında sonuç yanlış çıkar.
• Alan hesabında dönüme çevirmeyi unutmak: Metrekare olarak bulunan alan Türkiye'de 1000'e bölünerek dönüme çevrilir; bu bölüm atlanırsa sonuç yüzlerce kat büyük bulunur.
• Gözlem defterine yalnızca ölçüm yazıp tarih ve konumu atlamak: Defter kaydında tarih, saat, konum, yöntem ve fotoğraf bilgisi bulunmazsa veri sonradan hangi ölçüme ait olduğu bilinmez.

Hızlı tekrar ipuçları

• Ölçek hesabını iki adımda yap: önce santimetreye çevir, sonra 100000 cm bir kilometre kabul ederek km değerine geç.
• Arazide eğim hissediyorsan eş yükselti eğrilerinin sıklığına bak; sık eğriler dik yerleri gösterir.
• Ölçümü yapmadan önce ölçeği ve eş yükselti aralığını haritanın köşesinden yazıp not et.
• Her ölçümü en az iki kez tekrarla; iki değer uyuşmuyorsa ölçümü yeniden yap.
• Saha notlarını fotoğraf numarasıyla eşleştir; bu, rapor yazarken kanıtları hızlı bulmanı sağlar.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra Yeryüzü Şekilleri ile İlgili Gözlem ve Saha Çalışması konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin