10. SınıfBiyoloji

Madde Döngüleri (Su, Karbon, Azot Döngüsü) — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Madde döngüsünün maddeyi yok etmeden yeniden kullandığını, enerjinin ise döngüsel olmadığını karşılaştırır.
Su döngüsünün buharlaşma, yoğuşlaşma, yağış, süzülme, akış ve terleme basamaklarını sıralar.
Karbon döngüsünde fotosentez, solunum, yanma, kireçlenme ve fosil birikimi olaylarını açıklar.
Azot döngüsünde azot bağlama, nitrifikasyon, amonyaklaştırma ve denitrifikasyon basamaklarını doğru sırayla tanır.
Azot bağlamanın diğer basamaklara göre daha zor gerçekleştiğini gerekçesiyle açıklar.
Döngüleri bozan insan etkilerini madde döngüsü mantığı çerçevesinde tartışır.

Madde döngüleri kapalı sistemlerdir; madde ancak başka bir bileşik biçimine dönüşerek bir yere taşınabilir.
Su döngüsünde terleme, bitkilerin yapraklarından su buharı vermesidir ve buharlaşmanın önemli bir bölümünü oluşturur.
Kireçlenme, ayrıştırıcıların solunumuyla organik karbonun atmosfere karbondioksit olarak geri verilmesidir.
Azot bağlama en zor basamaktır; çünkü azot gazındaki üçlü bağ çok güçlüdür ve kırmak büyük enerji gerektirir.
Nitrifikasyon iki basamakta olur ve amonyum önce nitrite, sonra nitrata çevrilir.
Denitrifikasyon, azot döngüsünü kapatan ve azotu atmosfere geri götüren basamaktır.
Fosil yakıtların yanması karbonu çok hızlı bir biçimde atmosfere verir ve doğal dengeyi bozar.

Su döngüsü: buharlaşma + terleme → yoğuşlaşma → yağış → süzülme, sızma ve akış → yeniden buharlaşma.
Karbon döngüsü: karbondioksit → (fotosentez) organik karbon → (solunum, yanma) karbondioksit.
Azot bağlama: N₂ → NH₃ (bitkilerin kullanabileceği amonyak).
Nitrifikasyon: NH₄⁺ → NO₂⁻ → NO₃⁻.
Amonyaklaştırma: organik azotlu atık → NH₃ → NH₄⁺.
Denitrifikasyon: NO₃⁻ → N₂ (atmosfere geri dönüş).

Terlemeyi buharlaşmadan tamamen ayırmamak: Terleme, bitkilerin yapraklarından su buharı vermesidir ve su döngüsünde buharlaşmanın önemli bir bölümünü oluşturur.
Kireçlenmeyi yalnızca çürüme sanmak: Kireçlenme, ayrıştırıcıların solunumuyla organik karbonun karbondioksit olarak atmosfere verilmesidir.
Nitrifikasyonu tek basamaklı anlatmak: Nitrifikasyon iki basamakta gerçekleşir; amonyum önce nitrite, sonra nitrata çevrilir.
Azot bağlamayla amonyaklaştırmayı aynı saymak: Azot bağlama atmosferdeki gaz hâlindeki azotu bağlar; amonyaklaştırma ise topraktaki organik atıktan amonyak oluşturur.
Azot kaybının yalnızca denitrifikasyonla olduğunu düşünmek: Azot; yıkanma, hasat ve hayvan dışkısının uzaklaştırılması gibi yollarla da sistemden çıkabilir.

Bir olayın hangi döngüye ait olduğunu anlamak için o olayda hangi elementin hareket ettiğine bak.
Döngü şeması çizerken okların başlangıç noktasını bul; madde bir yere doğru gidiyorsa çevrim tamamlanmamış demektir.
Nitrifikasyonda hecesi karıştırma: amonyumdan önce nitrit, sonra nitrat gelir.
En zor basamağı sorulduğunda bağların gücünü düşün; azot gazının üçlü bağı çok güçlü olduğu için bağlama en pahalı adımdır.
Bir madde döngüsünün bozulup bozulmadığını, o maddenin biriktiği ya da tükendiği yeri bularak anla.