10. SınıfBiyoloji

Ekosistemde Madde ve Enerji Akışı ile Ekolojik Piramitler — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Ekosistemde madde akışının döngüsel, enerji akışının ise tek yönlü olduğunu gerekçesiyle açıklar.
Her trofik düzeyde enerjinin büyük kısmının ısı olarak kaybolduğunu ortalama aktarım oranıyla ifade eder.
Besin zinciri ile besin ağını karşılaştırır ve bir canlının birden çok türle beslenmesinin sonuçlarını erteler.
Sayı, biyokütle ve enerji piramitlerini tanımlar, enerji piramidinin neden daima dikey kaldığını açıklar.
Ters çevrilmiş sayı ve biyokütle piramidi örneklerini değerlendirir.
Verimlilik derecesi kavramını kullanarak bir beslenme basamağında enerji aktarımını hesaplar.

Enerji akışı tek yönlüdür, madde akışı ise döngüseldir; bu nedenle madde sonsuza kadar yeniden kullanılabilir.
Trofik düzeyler arası enerji aktarımı ortalama olarak onda bir kabul edilir; kalanın büyük kısmı solunumla ısı olarak kaybolur.
Besin ağı, besin zincirinin dallanmış biçimidir; bir türün birden çok türle beslenmesi onu besin kaynağı bakımından esnek hâle getirir.
Enerji piramidi hiçbir koşulda ters çevrilmez, çünkü üst halkalara her zaman daha az enerji ulaşır.
Sayı ve biyokütle piramitleri bir ağaç üzerindeki böcekler ya da sucul fitoplankton gibi örneklerde ters çevrilebilir.
Ayrıştırıcılar enerji üretmez; onlar ölü kalıntılardaki organik maddeden yararlanır ve maddeyi inorganik hâle getirir.
Verimlilik derecesi düşük olan halkalarda, tüketicilerin vücudunda depolanan enerji tükettikleri enerjiden çok daha azdır.

Net birincil üretim = brüt birincil üretim - üreticilerin solunumda harcadıkları miktar.
Her trofik düzeyde bir sonraki düzeye geçen enerji, bir öncekinin yaklaşık %10'idur.
Dört basamaklı bir zincirde en üst halka, üretici enerjisinin yaklaşık %0,1'ini alır.
Enerji piramidi: dikey eksen birim zamandaki enerji; biyokütle piramidi: toplam kütle; sayı piramidi: birey sayısı.
Verimlilik derecesi = tüketicinin kazandığı enerji / tükettiği enerji × 100.
Ekosistem enerji bütçesi: brüt birincil üretim - ekosistem solunumu = net enerji akışı.

Enerjiyi de madde gibi döngüsel saymak: Enerji her basamakta ısı olarak çevreye yayılır ve sisteme geri dönmez; bu yüzden aktarım tek yönlüdür.
Enerji piramidinin ters çevrilebileceğini düşünmek: Ters çevrilebilen piramitler sayı ve biyokütle piramididir; enerji piramidi her koşulda dikey kalır.
Ayrıştırıcıların enerji ürettiğini varsaymak: Ayrıştırıcılar enerji üretmez, hazır organik maddeden yararlanır; yaptıkları iş maddeyi geri kazandırmaktır.
Net birincil üretimi brüt birincil üretimle aynı saymak: Net birincil üretim, brüt üretimden üreticilerin kendi solunumunda harcadığı miktar çıkarılarak bulunur.
Trofik düzeyler arası aktarımı sabit bir kural sanmak: Yüzde on ortalama bir yaklaşımdır; canlı türüne ve ortam koşullarına göre değişebilir.

Piramit çizerken önce dikey eksende ölçülen büyüklüğü sor; sayı, kütle ve enerji farklı ölçülerdir.
Enerji sorularında girdi değerini yaz, sonra her basamak için onda birini al; böylece kayıp unutulmaz.
Bir zinciri çizerken ayrıştırıcıları son halkaya eklemeyi unutma; madde döngüsü ancak o halkayla kapanır.
Ters piramit örneği ararken canlıların büyüklüğünü düşün: üstte çok sayıda küçük canlı varsa sayı piramidi ters döner.
Enerji ile maddeyi karıştırmamak için şu soruyu sor: bu madde yok olup yeniden oluşturulabilir mi, enerji oluşturulabilir mi?