10. SınıfBiyoloji
Mendel'in 1. Yasası (Baskınlık) — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Mendel'in 1. yasasının neyi ifade ettiğini açıklar.
- Baskın ve çekinik alellerin F1 ve F2 kuşaklardaki davranışını yorumlar.
- F2 kuşağında 3:1 fenotip oranını hesaplar.
- Deneme çaprazlamasının amacını ve sonucunu belirler.
- Verilen bir örnekte baskın-çekinik ilişkisini doğru kurar.
Önemli noktalar
- Mendel'in 1. yasası, baskın alelin heterozigotta tümüyle görülmesini ifade eder.
- Çekinik alel F1'de kaybolmaz, F2 kuşağında dörtte bir oranında yeniden ortaya çıkar.
- F2 kuşağında fenotip oranı 3:1, genotip oranı 1:2:1'dir.
- Baskın fenotipli bireyin genotipi dışarıdan bakışla kesin olarak bilinemez.
- Deneme çaprazlaması, bilinmeyen genotipi belirlemek için homozigot çekinik ile yapılır.
- Oranlar büyük yavru sayılarında geçerlidir; az sayıda yavroda sapma normaldir.
Formüller ve kurallar
- Baskınlık yasası: Aa bireyinde yalnızca baskın alelin fenotipi görülür
- Aa × Aa → genotip 1 AA: 2 Aa: 1 aa
- Aa × Aa → fenotip 3 baskın: 1 çekinik
- Aa × aa (deneme çaprazlaması) → 1 baskın: 1 çekinik
- AA × aa → tüm yavrular Aa (baskın fenotip)
- F2'deki homozigot baskın oranı = baskın fenotiplilerin 1/3'üdür
Sık yapılan hatalar
- F1'de çekinik alelin yok olduğunu sanmak: Çekinik alel kaybolmaz, sadece ifade edilemez ve F2 kuşağında yeniden görünür.
- Fenotip oranı ile genotip oranını karıştırmak: Aa × Aa çaprazlamasında fenotip 3:1, genotip ise 1:2:1'dir.
- Baskın fenotipli bireyin genotipini kesin AA sanmak: AA ile Aa aynı görünür; kesin sonuç için deneme çaprazlaması gerekir.
- Deneme çaprazlamasında baskın ile çaprazlanacağını düşünmek: Test cross, bilinmeyenin homozigot çekinik bireyle çaprazlanmasıdır.
- Az sayıda yavroda oran sapmasının hata olduğunu sanmak: Oranlar istatistiksel ve büyük popülasyonlar içindir; küçük örnekte sapma doğaldır.
Hızlı tekrar ipuçları
- F1 sorularında saf dişleri (AA × aa) hemen yaz; yavruların tamamı heterozigot ve baskın fenotiplidir.
- 3:1 görünce genotipin 1:2:1 olduğunu hatırlamak F2 sorularını kısaltır.
- Bilinmeyen genotip sorusunda cevap her zaman deneme çaprazlamasındadır; yavruların yarısı çekinikse anne Aa'dır.
- Göz rengi, boy gibi çok genli özellikleri bu oranlarla açıklamaya çalışma; soru genellikle tek genli özellik ister.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Mendel'in 1. Yasası (Baskınlık) konusunun çözümlü sorularını çöz.