Uzamsal İlişkiler ve Eş Nesneler

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceğiz:

• Üstünde, altında, içinde, dışında, önünde ve arkasında kavramlarını doğru kullanır.
• Sağ, sol ve sıra kavramlarını günlük yaşamda uygular.
• Aynı durumdaki nesneleri sözlü olarak anlatır.
• Eş nesneleri birbirinden ayırır ve örnek verir.
• Bir nesnenin konumunu cümle içinde doğru ifade eder.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Şekilleri Tanıyalım – Uygulama ve Değerlendirme konusunu bilmen gerekir. Bu konuda şekilleri özelliklerine göre sınıflandırır, cetvelle ölçülü çizim yapar ve hataları buluruz.

• Günlük hayattaki nesneleri şekillerine göre sınıflandırır.
• Cetvel kullanarak verilen ölçülerde şekil çizer.
• Şekillerle ilgili yanlış ifadeleri bulup düzeltir.

Tanım ve Temel Kavramlar

Bir nesnenin başka bir nesneye göre nerede olduğunu anlatmak için uzamsal ilişki sözcükleri kullanırız. Üzerinde, altında, içinde, dışında, önünde, arkasında, sağında, solunda ve arasında gibi sözcükler nesnelerin konumunu belirler.

Konum sözcükleri olmadan anlatım eksik kalır. Kitap masanın üstündedir cümlesi, kitabın tam yerini gösterir; kitap masadadır cümlesi ise hangi noktada olduğunu belirtmez.

Uzamsal İlişkiler ve Anlamları

Eş Nesneler

Eş nesne, şekil ve büyüklük bakımından birbirinin aynısı olan nesnelerdir. İki adet aynı boyda kalem, iki yaprağı birbirinin aynı olan yapraklar eş nesnelere örnektir. Eş nesneleri bulmak için şekil, büyüklük ve özellik birlikte karşılaştırılır.

Adım Adım Yöntem

1. Nesnelerden birini referans kabul et: örneğin masa.
2. Diğer nesnenin masaya göre nerede olduğunu sor: üstünde mi, altında mı?
3. Bulduğun konumu cümle içine yerleştir ve oku.
4. Eş nesne sorularında ise iki nesneyi şekil ve büyüklük yönünden karşılaştır.

Örnek Uygulama ve Sınav Odaklı

Sınıfta kitaplık pencerenin sağında, çöp kovası ise kitaplığın solundadır. Öğretmen çöp kovasının nerede olduğunu sorduğunda öğrenciler önce kitaplığı, sonra çöp kovasını düşünerek sol tarafı buldular. Uzamsal sorularda önce referans nesne belirlenir, ancak ondan sonra yön kararlaştırılır.

Sınavlarda eş nesne sorularında şekil, büyüklük ve özellik birlikte kontrol edilir; yalnızca şekle bakmak yeterli değildir, çünkü farklı büyüklükteki iki kare birbirinin eş nesnesi sayılmaz.

Sınıf İçi Örnek

Öğretmen kitabımı sıranın üstüne koyar diyerek nesnenin yerini tarif eder, öğrenciler aynı yeri bulur. Ardından sıra altına, kutunun içine, kapının yanına komutları sırayla verilir.

Yön oyununda öğrenciler sınıfın dört köşesine dağılır; bir yönde dur, karşı yönde dur komutları uygulanır. Hareket, yön kavramını kalıcı kılar.

Günlük Yaşam Bağlantısı

Bir eşyayı tarif ederken yer bildiririz: fırının solunda, buzdolabının yanında, çekmecenin içinde. Yer doğru söylenmezse tarif edilen şey bulunamaz; bu yüzden yer kelimeleri günlük konuşmada sıkça kullanılır.

Eş nesneler de günlük hayatta karşımıza çıkar: iki eldiven, iki çorap, iki ayakkabı. Şekli, büyüklüğü ve rengi eşleşen nesneler birbirinin eşidir; yalnızca şekle bakmak yetmez.

Uzamsal İlişkilerin Öğrenme Stratejileri

Öğrencilerin uzamsal ilişkileri doğru anlama ve uygulama yeteneği için referans nesne seçme stratejisi kullanılır. Örneğin, sınıfın merkezine yerleştirilen masa, öğrencilerin konumlarını belirlemek için en uygun referans noktası olur. Bu strateji ile öğrenciler, nesnelerin konumlarını daha net ve hızlı bir şekilde tanımlayabilirler. Ayrıca, referans nesne seçerken dikkat edilmesi gereken nokta, nesnelerin gerçek hayatta karşılaştıkları yerdeki konumun doğru yansımasıdır. Bu nedenle, öğretmenlerin öğrencilerin referans nesne seçimini destekleyerek pratik yapmaları önemlidir.

Uzamsal ilişkileri öğrenirken öğrencilerin konumlarını belirlerken dikkat etmeleri gereken diğer önemli faktör, nesnelerin hareketli olma durumudur. Örneğin, bir kitap masada duruyorsa, bu durumda kitap masanın üstünde olabilir, ancak kitap hareket ederse konumu değişebilir. Bu nedenle, öğrencilerin konumlarını belirlerken hareketli nesnelerin durumunu da göz önünde bulundurması gereklidir. Ayrıca, öğrencilerin konumlarını belirlerken sadece bir yönü değil, tüm yönleri dikkate alması da öğrenme sürecinde kritik öneme sahiptir. Bu nedenle, öğretmenlerin öğrencilerin konumlarını belirlerken tüm yönleri dikkate almasını teşvik etmesi önemlidir.

Öğretmenler, öğrencilerin konumlarını belirlerken hareketli nesnelerin durumunu da göz önünde bulundurmalıdır. Bir kitap masada duruyorsa, bu durumda kitap masanın üstünde olabilir, ancak kitap hareket ederse konumu değişebilir. Öğrencilerin konumlarını belirlerken sadece bir yönü değil, tüm yönleri dikkate alması da öğrenme sürecinde kritik öneme sahiptir.

Bu nedenle, öğrencilerin konumlarını belirlerken tüm yönleri dikkate alması önemlidir. Bu strateji, öğrencilerin uzamsal ilişkileri öğrenme sürecinde daha etkili ve kalıcı sonuçlar elde etmelerini sağlar.

Basit Örnek

Önce basit bir örneğe bakalım.

Örnek 1: Konumu Söyleme

Kalem kutunun içinde, silgi masanın üstündedir. İki eşyanın yerini açıkla.

1. Adım 1: Referans nesneler kutu ve masa olarak belirlenir.
2. Adım 2: Kalem kutuya göre, silgi masaya göre konumlandırılır.
3. Adım 3: Cümleler konum sözcüğüyle tamamlanır.

Cevap: Kalem kutunun içindedir, silgi masanın üzerindedir.

İleri Örnek

Şimdi biraz daha zor bir örneği çözelim.

Örnek 4: Yönlendirme

Öğretmen tahtanın sağındadır. Tahtaya göre öğretmenin konumunu söyle.

1. Adım 1: Referans nesne tahta olarak seçilir.
2. Adım 2: Öğretmenin tahtaya göre sağ tarafta olduğu belirlenir.
3. Adım 3: Konum bir cümleyle ifade edilir.

Cevap: Öğretmen tahtanın sağındadır.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı konudaki kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Ölçü ve Birimler

Bu derste geçen sayıları ve birimleri görelim.

Özet

• Nesnelerin yerini üstünde, altında, içinde, dışında, önünde, arkasında, sağında ve solunda gibi sözcüklerle anlatırız.
• Konum belirlenirken önce referans nesne seçilir.
• Eş nesneler ise şekil ve büyüklük bakımından birbirinin aynısı olan nesnelerdir; bu iki özellik birlikte kontrol edilmeden eş nesne kararı verilmez.

Sık Yapılan Hatalar

• Sağ ile solu karıştırmak: Sağ ve sol, bakan kişinin kendi yönüne göre belirlenir.
• Eş nesnede yalnızca şekle bakmak: Şekil aynı olsa bile büyüklük farklıysa nesneler eş değildir.
• Referans nesneyi belirtmemek: Nerede sorusu iki nesle ilişkindir; tek başına altta demek yetersizdir.
• Sırada önce-sonra karışıklığı: Sıranın başı ile sonu karıştırıldığında öndeki ve arkadaki kişi değişir.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümle doğru mu, yanlış mı? Önce sen karar ver.

1. Konum sözcükleri nesnenin tam yerini gösterir, anlatımı netleştirir. — doğru mu?
2. Sağ ile sol, kişinin kendi yönüne göre belirlenir. — doğru mu?
3. Sıra kavramında önce ve sonra sözcükleri sırayı belirler. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Üzerinde = üst kısmında, altında = alt kısmında. 2) Doğru. İçinde = sınırları içinde, dışında = sınırları dışında. 3) Doğru. Önünde / arkasında: sıranın ya da dizinin yönüne göre belirlenir.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha iyi öğrenmek için şu konulara da bakabilirsin:

• Uzunluk Ölçme Uzunluk, bir uçtan diğer uca olan uzaklıktır ve cetvelle ölçülür.
• Şekilleri Tanıyalım – Uygulama ve Değerlendirme Bu konuda şekilleri özelliklerine göre sınıflandırır, cetvelle ölçülü çizim yapar ve hataları buluruz.
• Paralarımız Para birimimiz Türk lirasıdır; 1 lira 100 kuruştur.